Gdzie kręcono Samych swoich? Poznaj miejsca z planu filmowego

„Samych swoich” kręcono głównie w Dobrzykowicach w gminie Czernica pod Wrocławiem, ale ekipa odwiedzała też Czernicę Wrocławską, Lubomierz, okolice Ślęży i kilka innych dolnośląskich miejscowości, a prequel przeniósł się do Parku Etnograficznego w Tokarni. Te wsie, miasteczka i plenery do dziś można zwiedzać, oglądając na żywo domy Kargula i Pawlaka, słynny płot i miejsca na ekranowych ucieczkach konno. Jeśli chcesz przejść trasą bohaterów komedii i zobaczyć, jak wyglądały filmowe Krużewniki naprawdę, przeczytaj ten przewodnik po lokalizacjach z planu.

Gdzie naprawdę leżą filmowe Krużewniki?

W napisach pojawia się wieś Krużewniki, ale taka miejscowość nie figuruje na żadnej mapie – to nazwa wymyślona na potrzeby scenariusza Andrzeja Mularczyka. Prawdziwe Krużewniki „zagrały” Dobrzykowice, niewielka wieś w dolnośląskiej gminie Czernica, oddalona o kilkanaście kilometrów od Wrocławia. To tu rozgrywa się większość scen z podwórka Pawlaków i Kargulów, tu rodziły się filmowe dialogi, które weszły do języka potocznego.

Reżyser Sylwester Chęciński długo szukał gospodarstw, które spełnią jego wizję – dwa domy stojące „twarzą w twarz”, drzwi w drzwi, okno w okno, z miejscem na legendarny płot pośrodku. Taki układ na polskiej wsi prawie się nie zdarzał, dlatego odnalezione w Dobrzykowicach zagrody stały się sercem całej produkcji „Sami Swoi” z 1967 roku.

Do dziś w krajobrazie wsi można bez trudu rozpoznać kadry znane z kina – ceglany dom Kargula, dom Pawlaka z drewnianym gankiem, wiejski staw, fragmenty dawnej drogi. Mieszkańcy traktują tę filmową przeszłość jak część własnej tożsamości, a do wsi regularnie zaglądają wycieczki fanów komedii.

Jak zwiedzać Dobrzykowice – domy Kargula i Pawlaka?

Pierwszym znakiem, że wjeżdżasz do najbardziej filmowej wsi Dolnego Śląska, są tabliczki „Sami Swoi” kierujące w stronę ulicy Szkolnej. To właśnie przy tej drodze stoją zagrody, w których mieszkali ekranowi Pawlakowie i Kargulowie. Domy nie są skansenem wyjętym z czasu – to wciąż zamieszkałe siedliska, które jednak zachowały zaskakująco dużo z dawnego wyglądu.

Dom Kargula, z charakterystycznej czerwonej cegły, mieści dziś siedzibę Fundacji Sami Swoi. W środku urządzono niewielką izbę pamiątek filmowych z oryginalnymi rekwizytami. Można zobaczyć choćby fragment słynnego płotu, przy którym padło „Kargul, podejdź no tu do płota”, poniemiecki rower czy fotografie z planu. Dom Pawlaka, z gankiem tonącym w kwiatach, wielu odwiedzającym natychmiast przywołuje scenę z Leoniją Pawlak trzymającą granat i mówiącą: „Sąd sądem, a sprawiedliwość musi być po naszej stronie”.

Filmowy dom można zwiedzać, ale wizytę trzeba wcześniej uzgodnić z właścicielami – to wciąż prywatne gospodarstwa. Lokalne stowarzyszenia przygotowały tu krótką ścieżkę turystyczną, więc spacerując po wsi, zobaczysz także ulicę „Sami Swoi”, informacyjne tablice przy najważniejszych punktach i pomnik bohaterów.

Co jeszcze zobaczyć w Dobrzykowicach?

Na głównej drodze, obok kościoła, stoi pomnik Kargula i Pawlaka rozdzielonych płotem – rzeźba od razu zdradza, jak silnym symbolem stała się w filmie zwykła wiejska granica między działkami. We wsi wyznaczono też skwer imienia Sylwestra Chęcińskiego, z figurami głównych postaci trylogii, co zamienia zwykły plac w mini-galerię plenerową.

Warto przejść się nad staw przy ulicy Krótkiej i na ulicę Szkolną, by porównać dzisiejszy obraz z kadrami zapamiętanymi z telewizora. Różnice oczywiście są – pojawiły się nowe ogrodzenia, samochody, inne rośliny – lecz układ przestrzeni i bryły domów pozostały niemal takie jak w 1967 roku.

Czernica Wrocławska – dworzec z pierwszych scen

Kilka kilometrów od Dobrzykowic leży Czernica Wrocławska z niewielką stacją kolejową. To właśnie tu nagrano scenę, w której Jan „John” Pawlak wysiada z pociągu przyjeżdżającego do Rudnik. Dworzec funkcjonuje normalnie jako przystanek kolejowy, więc łatwo dotrzeć do niego z Wrocławia pociągiem osobowym.

Dla osób, które znają film na pamięć, spacer po peronie i porównywanie detali – zegara, tunelu, otoczenia torów – z kadrami sprzed kilkudziesięciu lat bywa zaskakująco emocjonujący. Takie miejsca najprościej odwiedzić podczas jednej wycieczki: Dobrzykowice, dworzec w Czernicy i okoliczne wsie tworzą spójną trasę po planie zdjęciowym.

Jakie inne dolnośląskie plenery pojawiły się w „Samych swoich”?

Choć sercem filmu są Dobrzykowice, ekipa wyruszała też dalej w teren, szukając autentycznych krajobrazów i zabudowań typowych dla powojennego Dolnego Śląska. W efekcie na ekran trafiły miasteczka i wsie, które dziś stanowią naturalne przystanki na turystycznym szlaku śladami trylogii.

Każda z tych lokalizacji ma swój własny, niezależny od kina urok – od kamiennych murów Lubomierza po granitowy wyrobisko u stóp Ślęży. To właśnie zderzenie filmowych skojarzeń z prawdziwą historią regionu sprawia, że ta trasa jest ciekawa nie tylko dla kinomanów.

Lubomierz – miasteczko z filmowego targu

Lubomierz, niewielkie miasteczko na Pogórzu Izerskim, „zagrał” w filmie wiejskie miasteczko z targowiskiem i uliczkami, po których biega Witia kupujący kota „z centralnej Polski”. W centrum stoi pomnik dwóch zwaśnionych sąsiadów, a sercem lokalnej filmowej tradycji jest Muzeum Kargula i Pawlaka mieszczące się w zabytkowym Domu Płócienników.

W muzeum zgromadzono rekwizyty, zdjęcia z planu i pamiątki – karabin, z którego „zamek wylata”, wspomniany granat do świątecznego ubrania, fragment filmowej ziemi z Krużewnik. Ekspozycja odtwarza nawet izbę bohaterów, dzięki czemu widz dostaje rzadką szansę wejścia do środka scenografii znanej z ekranu.

Po wyjściu z muzeum warto obejść rynek, zajrzeć do barokowego kościoła Wniebowzięcia NMP i św. Maternusa oraz do dawnego klasztoru benedyktynek. Zrekonstruowane mury obronne z basztami przypominają, że historia Lubomierza nie zaczyna się na filmowym targu, lecz w średniowieczu.

Stary Łom pod Ślężą – kamieniołom z ucieczki konnej

Jedna z najbardziej pamiętnych scen to ucieczka Jadźki i Witii na koniu – młodzi próbują wyrwać się spod rodzicielskiej kontroli, a kamera prowadzi ich na teren kamieniołomu. Ten granitowy wyrobisko to Stary Łom, zwany także Jeziorem Wyspowym, położony u stóp Ślęży, w dawnym Strzeblowie.

Dziś teren kamieniołomu znajduje się w rękach Strzeblowskich Kopalni Surowców Mineralnych i nie jest ogólnodostępnym miejscem rekreacji. Wstęp mają tam głównie wędkarze z koła SKSM „Stary Łom”. Mimo tych ograniczeń sama świadomość, że to właśnie te strome, kamienne ściany i turkusowa woda wypełniły tło dla romantycznej ucieczki, dodaje całej okolicy szczególnego filmowego kontekstu.

Inne plany zdjęciowe wokół Wrocławia

Dolnośląskie plenery służyły „Samym swoim” nie tylko jako sceneria wsi Krużewniki. Młyn, w którym nagrywano sceny szabru, znajdował się w Sadowicach w gminie Kąty Wrocławskie – od lat wypatrują go filmowi detektywi, a odnalezienie obiektu było wydarzeniem także dla samego reżysera. Tereny wokół gminy Czernica pojawiają się natomiast w innych znanych filmach, jak „Kobieta samotna” Agnieszki Holland czy „Wielki Szu” tego samego twórcy, który nakręcił Sami Swoi.

Dom przy torach między Czernicą a Miłoszycami stał się głównym plenerem „Kobiety samotnej”, a okolice elektrociepłowni Czechnica w Siechnicach pojawiają się w „Wielkim biegu”, „Wielkim Szu” czy „Konsulu”. Dzięki temu, planując weekendowy wypad śladami Kargula i Pawlaka, możesz jednocześnie zobaczyć miejsca znane z innych ważnych polskich filmów.

Gdzie kręcono „Sami Swoi. Początek”?

Prequel „Sami Swoi. Początek”, który trafił do kin w 2024 roku, a potem na platformy streamingowe, opowiada o losach Pawlaków i Kargulów jeszcze przed wyjazdem z Kresów. Skoro akcja toczy się przed przesiedleniem na Ziemie Odzyskane, film wymagał zupełnie innych lokalizacji niż Dobrzykowice czy Lubomierz.

Główne zdjęcia zrealizowano na terenie Muzeum Wsi Kieleckiej, a dokładnie w jego Parku Etnograficznym w Tokarni. Ten rozległy skansen o powierzchni około 65 ha od lat 70. gromadzi zabytkowe zabudowania wiejskie z regionu świętokrzyskiego – od chałup i stodół po młyny, wiatraki i kuźnie. To gotowe filmowe miasteczko z XIX i pierwszej połowy XX wieku, które w naturalny sposób „zagrało” kresową wieś.

Pojedyncze ujęcia nakręcono też w Lublinie, Nowej Słupi czy Racławicach Śląskich, ale to Tokarnia nadała całości jednolity, historyczny klimat. Drewniane domy, szutrowe drogi, przykościelne zagrody – wszystko to buduje wiarygodne tło dla wcześniejszych losów rodzin, zanim na stałe wrosły w krajobraz Dolnego Śląska.

Jak zwiedzać Park Etnograficzny w Tokarni?

Skansen można odwiedzać przez cały rok, a zwłaszcza zimą (od listopada do marca) udostępniany jest od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00–15:00. Kasy działają pół godziny krócej – zamykają się o 14:30 – więc planując wizytę, lepiej nie zostawiać wszystkiego na ostatnią chwilę. Bilet normalny kosztuje około 13 zł, a ulgowy 8 zł, są też warianty rodzinne i z Kartą Seniora.

W poniedziałki wejście na teren jest bezpłatne, ale nie ma wtedy możliwości zwiedzania wnętrz. Dla fanów kina wizyta ma podwójny sens: można przejść śladami kamer Artura Żmijewskiego i ekipy prequela, a jednocześnie zobaczyć, jak wyglądała polska wieś w XIX i XX wieku – niemal dokładnie tak, jak przedstawia ją scenariusz inspirowany historiami rodzin z Kresów opisanymi przez Andrzeja Mularczyka.

Jak zaplanować wycieczkę śladami „Samych swoich”?

Łącząc informacje o planie zdjęciowym pierwotnej komedii i prequela, można ułożyć sobie prostą trasę turystyczną. Dla wielu osób to nie tylko zabawa z odtwarzaniem kadrów, ale też sposób na zrozumienie powojennych losów przesiedleńców, o których opowiada trylogia.

Podstawowy wariant skupia się na Dolnym Śląsku: Dobrzykowice i Czernicę Wrocławską da się spokojnie odwiedzić jednego dnia – to dystans około 20 km od Wrocławia, z dobrym dojazdem drogą i koleją. Drugi dzień można przeznaczyć na Lubomierz i spacer po dolinach Pogórza Izerskiego, a bardziej zmotywowani mogą dołożyć wyprawę pod Ślężę i w okolice Starego Łomu.

Dłuższa wycieczka może połączyć Dolny Śląsk ze Świętokrzyskiem. Taka trasa pokazuje pełne „życie” bohaterów – od kresowej wsi odtworzonej w Tokarni po powojenne Krużewniki w Dobrzykowicach. Dla osób interesujących się historią filmu ważne będzie także to, że Sami Swoi nakręceni na podstawie scenariusza Andrzeja Mularczyka doczekali się cyfrowej rekonstrukcji, koloryzacji i w 2025 roku trafili na Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego jako jeden z tytułów silnie wpływających na polską kulturę.

Większość plenerów z „Samych swoich” – od domów w Dobrzykowicach po rynek w Lubomierzu – do 2026 roku zachowała rozpoznawalny układ, dzięki czemu można spacerować niemal po tym samym planie, po którym chodzili Wacław Kowalski i Władysław Hańcza.

Park Etnograficzny w Tokarni, rozciągający się na około 65 ha, pozwala zobaczyć w jednym miejscu scenerię z prequela „Sami Swoi. Początek” i autentyczny obraz dawnej polskiej wsi z XIX i XX wieku.