Gdzie kręcono Akademię Pana Kleksa? Lokacje filmowe

Plenery „Akademii Pana Kleksa” rozrzucone są po całej Polsce – od barokowego pałacu w Nieborowie, przez zamek w Gołuchowie, po ulice Łodzi i Piotrkowa Trybunalskiego, a nawet skały nad Dunajcem i zabytki na Krymie. To właśnie te miejsca stworzyły bajkowy świat znany z obu ekranizacji, tej z 1983 i tej z 2023 roku. Jeśli chcesz sprawdzić, gdzie dokładnie kręcono film i jak samodzielnie odwiedzić te lokacje, przeczytaj poniższy przewodnik.

Gdzie kręcono „Akademię Pana Kleksa” z 1983 roku?

Filmowa podróż z Ambrożym Kleksem zaczęła się w kilku bardzo różnych zakątkach Polski i poza jej granicami. Twórcy pierwszej ekranizacji korzystali z pałaców, zamków, miejskich ulic i dzikich krajobrazów, a całość połączyli w jeden spójny świat. To połączenie sprawiło, że „Akademia Pana Kleksa (1983)” przyciągnęła do kin aż 14 094 014 widzów, co dało jej 6. miejsce w historii polskich kin przed 1989 rokiem.

Zdjęcia realizowano w Nieborowie, Arkadii, Gołuchowie, Książu, Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, nad Dunajcem, a także w wyjątkowych plenerach na Krymie – w Jaskółczym Gnieździe i Pałacu Woroncowa w Ałupce. Część scen powstała też w halach łódzkiego studia Zodiak, gdzie zbudowano wnętrza Akademii.

Pałac w Nieborowie i park Arkadia

Gdy myślisz o filmowej Akademii, przed oczami najczęściej staje brama prowadząca do szkoły pana Kleksa. To właśnie pałac w Nieborowie, barokowa rezydencja łatwo widoczna z głównej drogi. W filmie wykorzystano fasadę budynku, dziedziniec i okoliczny ogród, ale wszystkie wnętrza to już scenografia przygotowana w studio Zodiak. Dzięki temu pałac „gra” Akademię na zewnątrz, a środek pozostaje czysto filmowym tworem.

Nieopodal pałacu leży romantyczny park Arkadia. To tu Adam Niezgódka przy Akwedukcie spotyka Golarza Filipa, a Szpak Mateusz ukrywa się w Przybytku Arcykapłana. Naturalne ruiny, sztuczne groty i klasycystyczne budowle idealnie wpisały się w baśniowy klimat i właściwie nie wymagały dużych przeróbek scenograficznych.

Zamek w Gołuchowie

Zamek w Gołuchowie stał się jednym z najważniejszych wnętrzowych planów zdjęciowych. W jego salach nagrywano sceny z pierwszej części filmu – to tam kamera śledziła szkolne przygody uczniów pana Kleksa i sceny rozgrywające się w „poważniejszych” przestrzeniach Akademii. Budowla, wzniesiona około 1560 roku dla Rafała Leszczyńskiego, ma wyraźne inspiracje zamkami nad Loarą i bardzo dekoracyjne wnętrza.

Otaczający zamek park-arboretum, rozciągający się na 158 hektarach, zaprojektował ogrodnik Adam Kubaszewski. Jego naturalistyczne założenie, pełne rzadkich gatunków drzew, w filmie pojawia się jako tło spacerów i scen w otwartej przestrzeni. Ten sam park powróci po latach w nowej ekranizacji.

Książ i „marsz wilków”

Jedna z najbardziej pamiętanych scen – marsz zaczarowanych wilków z muzyką zespołu TSA – powstała w okolicach zamku Książ. Atak wilków na księcia Mateusza i jego przemiana w szpaka nagrano na punkcie widokowym Grób Olbrzyma. Z tego miejsca widać potężną bryłę zamku na skale, co w połączeniu z muzyką i efektami dało scenę, którą wielu widzów wspomina dziś jako dziecięcą traumę.

Piotrków Trybunalski i Łódź

Miasta też dostały w filmie swoje pięć minut. Piotrkowska starówka pojawia się między innymi w piosence „Na tapczanie siedzi leń”, a ulica Rycerska stała się tłem dla „Witajcie w naszej bajce”. Ujęcia kamienic, brukowanych uliczek i podwórek nadają filmowi konkretne, fizyczne zakorzenienie w polskiej przestrzeni miejskiej.

W Łodzi najważniejsza jest ulica Piotrkowska. Na początku filmu Adaś siedzi w komórkach z drewnianymi schodami pod numerem 26, a potem – prowadzony melodią – przechodzi przez podwórze przy numerze 38. Pojawia się także pałac Biedermana przy Franciszkańskiej 1/5, który dzięki swojej architekturze dobrze wpisuje się w „półrealny” klimat opowieści.

Dunajec i krymskie plenery

Część przygodowych scen plenerowych powstała na przełomie Dunajca. Stromizny, skalne zbocza i rzeka nadały filmowi skalę, której nie da się uzyskać w studio. Dzięki współpracy z radzieckim partnerem filmowcy mogli też przenieść się na Krym. Jaskółcze Gniazdo na klifie i Pałac Woroncowa w Ałupce „zagrały” bajkowe, niemal nierealne krainy poza znanym światem.

Radzieckie studio Gorkiego udostępniło nie tylko plenery, ale także replikę statku z filmu „Dzieci kapitana Granta” z 1936 roku – to właśnie ta łajba stała się okrętem pana Kleksa.

Jak powstała Akademia na planie – wnętrza i triki?

Choć wiele osób jest przekonanych, że wszystkie szkolne korytarze i sale to prawdziwe pałacowe wnętrza, w rzeczywistości większość z nich zbudowano w studio Zodiak w Łodzi. Tam powstały klasy, gabinet Pana Kleksa, korytarze z kolorowymi drzwiami i fantazyjne laboratoria. Dzięki temu filmowcy panowali nad oświetleniem, kamerą i efektami specjalnymi – w plenerach byłoby to znacznie trudniejsze.

Film pełen jest prostych trików, które do dziś można wychwycić, oglądając ujęcia w wysokiej jakości. Gdy Pan Kleks na łące podskakuje nienaturalnie wysoko, pod trawą ukryta jest wielka trampolina. Na kadrze da się dostrzec niebieską obwódkę konstrukcji i białą matę, co pokazuje, jak „analogowo” tworzono kiedyś filmową magię.

Obsada i ciekawostki z planu

Pierwszym kandydatem do roli Ambrożego miał być Jan Kobuszewski, ale ze względu na zdrowie zrezygnował. Ostatecznie rolę przyjął Piotr Fronczewski, który już na stałe związał się z tą postacią w pamięci widzów. Podobne historie dotyczą także młodych aktorów – część z nich trafiła do obsady w dość nieoczekiwany sposób.

Robert Pluciński, późniejszy Adolf – lalka Golarza Filipa – spóźnił się na casting w kawiarni przy Teatrze Żydowskim w Warszawie. Wpadł zdyszany, potrącił kelnerkę, wylał kawę, zrzucił serwetkę ze stolika. To chaotyczne wejście tak rozbawiło ekipę, że chłopak od razu dostał rolę. Z kolei propozycję zagrania Adama Niezgódki odrzucił Rafał Trzaskowski, uznając, że praca na planie będzie zbyt męcząca. Tego typu historie pokazują, jak bardzo obsada i lokacje tworzyły wspólne, żywe środowisko pracy.

Gdzie kręcono „Akademię Pana Kleksa” z 2023 roku?

Nowa wersja opowieści, wyreżyserowana przez Macieja Kawulskiego, korzysta zarówno z nowych miejsc, jak i z tych, które widzowie kojarzą z oryginału. Tym razem bohaterką jest Ada, a akcja startuje w Nowym Jorku i Katowicach, ale film szybko przenosi się do Polski. W weekend otwarcia „Akademia Pana Kleksa (2023)” przyciągnęła do kin około 840 tysięcy widzów, co pokazuje, że ta historia nadal działa na wyobraźnię.

Zdjęcia realizowano w Gołuchowie, Warszawie, Brzesku, Ojrzanowie, w Tatrach, a także w Bułgarii i Norwegii. Okres zdjęciowy trwał od 13 czerwca do 30 listopada 2022 roku, więc ekipa pracowała przez prawie pół roku, często w zmiennych warunkach pogodowych.

Zamek w Gołuchowie

Zamek w Gołuchowie ponownie stał się sercem filmowej Akademii. Tym razem nie tylko wnętrza, ale też zewnętrzne elewacje i park grają ważną rolę. Bajkowa bryła, baszty, dachy kryte łupkiem i otaczający las pozwoliły stworzyć wizualnie spójny świat, który łączy elementy starej i nowej opowieści.

Gołuchów leży w tzw. podwójnym trójkącie miast. Mniejszy tworzą Kalisz, Ostrów Wielkopolski i Pleszew, większy – Poznań, Wrocław i Łódź. W herbie miejscowości umieszczono zarys zamku oraz herby rodów Leszczyńskich i Czartoryskich, co przypomina o długiej historii rezydencji i jej dawnych właścicielach.

Pałac Goetzów w Brzesku

W nowej ekranizacji część scen we wnętrzach przeniesiono do Małopolski. W Pałacu Goetzów w Brzesku nagrywano ujęcia na słynnej, reprezentacyjnej klatce schodowej, znanej już z filmu „Kler” Wojciecha Smarzowskiego. Monumentalne schody, rzeźbione balustrady i wielkie okna dodają ujęciom rozmachu i sprawiają, że Akademia wygląda jeszcze bardziej monumentalnie.

Warszawa i inne plany

Nowa „Akademia” zahacza także o Warszawę. Część lokacji – potwierdzona przez producentów – jest dla mieszkańców łatwa do rozpoznania, inne wymagają od widza większej spostrzegawczości. Do tego dochodzą plany w Ojrzanowie, w Tatrach, w Bułgarii i Norwegii, które tworzą tło dla scen bardziej „światowych” i przygodowych.

Zamek w Gołuchowie pojawia się w obu ekranizacjach – z lat 80. XX wieku i z 2023 roku – dzięki czemu widzowie mogą porównać, jak ta sama przestrzeń filmowa zmienia się wraz z językiem kina.

Jak zamek w Gołuchowie stał się filmową gwiazdą?

Historia rezydencji jest dłuższa niż historia samego kina. Piwnice, fundamenty i trzy wieże, widoczne dziś z dziedzińca, powstały w drugiej połowie XVI wieku. To pozostałość dworu z 1560 roku, wzniesionego na polecenie Rafała Leszczyńskiego – kanclerza wielkiego koronnego. W XIX wieku budowlę kupili Działyńscy, a najważniejszą postacią w dziejach zamku stała się Izabella Działyńska z Czartoryskich.

Początkowo pisała w listach z Paryża, że Gołuchów wygląda jak „siedziba niedużej kasztelanii po złupieniu”, ale z czasem całkowicie zmieniła to miejsce. Przebudowa w latach 1875–1882 wzorowana była na zamkach nad Loarą – stąd wysokie dachy kryte łupkiem, narożne wieże i bogate detale. Gabloty w zamkowych salach nawiązują do tych z Luwru, bo Izabella chciała, by jej dom był jednocześnie muzeum.

W zamku powstała prywatna kolekcja sztuki: rzemiosło artystyczne, meble, gobeliny, malarstwo renesansowe. Tuż przed śmiercią właścicielka utworzyła Ordynację Książąt Czartoryskich w Gołuchowie, by zabezpieczyć zbiory. II wojna światowa przerwała ten plan – część dzieł zrabowali Niemcy, a do Polski wrócił tylko ułamek dawnej kolekcji.

Park-arboretum i Ośrodek Kultury Leśnej

Już w XIX wieku obok zamku powstał rozległy park. Założenie, które zaprojektował Adam Kubaszewski, ma charakter naturalistyczny – ścieżki prowadzą przez zróżnicowany teren, a wśród drzew pojawiają się stawy, polany i pojedyncze budynki. To w tym krajobrazie nagrywano części scen plenerowych do „Akademii Pana Kleksa”.

Od lat 80. XX wieku działa tu Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie – jednostka Lasów Państwowych zarządzająca prawie 200 hektarami parku-arboretum. Na jego terenie znajdują się obiekty takie jak Kasa, budynki podworskie czy Dybul. Nazwa Dybul wywodzi się od nazwiska młynarza mieszkającego tu w XVII wieku i dziś przylgnęła do całej okolicy.

Muzeum i współczesne funkcje zamku

Dziś zamek jest oddziałem Muzeum Narodowego w Poznaniu. W jego salach można oglądać rzadkie meble, gobeliny, renesansowe malarstwo i elementy dawnego wyposażenia, których nie wywiozła wojna. Wnętrza przyciągają nie tylko turystów, ale też ekipy filmowe – właśnie dlatego obiekt tak dobrze „sprzedaje się” na ekranie.

Zwiedzający oglądają między innymi Salę Starożytności, Salę Waz Greckich, Sypialnię Księżnej Małgorzaty z łożem z baldachimem oraz tzw. wielkie schody zaprojektowane przez francuskiego architekta Maurycego Augusta Ouradou, a wykonane przez polskich rzeźbiarzy. W podziemiach mieści się Sala Muzealna, w której Izabella prezentowała kiedyś zbiory rzemiosła artystycznego.

Zamek w Gołuchowie to jednocześnie filmowa Akademia, historyczna rezydencja Leszczyńskich i Czartoryskich oraz nowoczesna placówka muzealna – wszystko w jednym miejscu.

Jak samodzielnie odwiedzić filmowe lokacje „Akademii Pana Kleksa”?

Jeśli chcesz przejść śladami kamer, możesz zaplanować wycieczkę łączącą kilka ważnych punktów. Część z nich da się odwiedzić w jeden weekend, inne – jak Krym – pozostają dla wielu tylko marzeniem z ekranu. Miejsca w Polsce są jednak stosunkowo łatwo dostępne i dobrze opisane turystycznie.

Największą atrakcją jest oczywiście Gołuchów, ale w jednej trasie możesz połączyć też Nieborów, Arkadię, Łódź i Piotrków Trybunalski. Zamek Książ i okolice Dunajca wymagają osobnego wyjazdu, za to dają w zamian zupełnie inne krajobrazy.

Zamek w Gołuchowie, Nieborów z Arkadią czy Książ można zwiedzać z dziećmi – to naturalne tło, by opowiadać o filmie, historii sztuki i architekturze jednocześnie. W 2026 roku obie wersje „Akademii” są łatwo dostępne, więc po seansie możesz od razu zaplanować wyjazd i sprawdzić, jak filmowa magia wygląda w rzeczywistości.